 |
Papatya
Asteraceae familyasından, genel
görünümleri ve çiçekleri birbirine
benzeyen çeşitli bitki türlerine,
özellikle de Anthemis ve Matricaria
cinslerinin üyelerine verilen ad. Bu her
iki cinsin üyeleri de san tüpsü çiçekler
ile san ya da beyaz dilsi çiçeklerden
oluşan çiçek başlan ve parçalı
yapraklarıyla dikkati çeker. Avrasya'ya
özgü bir cins olan Anthemis 100 kadar
otsu bitki türünü kapsar. Çoğu türü
albenili çiçeklerinden ötürü süs bitkisi
olarak yetiştirilir. Kimi türlerinden de
tıbbi amaçlarla yararlanılır. Bunların
başında anayurdu Orta Avrupa olan Alman
papatyası (Anthemis nobilis) gelir.
Başta Almanya, Belçika ve İngiltere
olmak üzere çeşitli Avrupa ülkelerinde
yaygın olarak tarımı yapılan bu kültür
bitkisinin, yalnızca beyaz dilsi
çiçeklerden oluşan katmerli çiçekleri
vardır. Çiçeklerinden hazırlanan çaylar
tonik ve antiseptik olarak,
zeytinyağında bekletilerek hazırlanan
biçimi ise romatizmaya karşı iltihap
giderici olarak kullanılır. Ayrıca,
özürlerinden saç şampuanları hazırlanır. |
|
Anadolu'da bulunmayan
bu türe karşılık, kendiliğinden yetişen
50 kadar Anthemis türü vardır. Bunların
da halk arasında benzer kullanımlarına
rastlanır. Trakya ve Kuzey Anadolu'da
yaygın olan, yabani
papatya, öküzgözü ya
da sığır papatyası gibi adlarla anılan
A. arvensis 30-40 cm yükseklikte,
bir yıllık bir bitkidir. Trakya, Akdeniz
ve Ege bölgelerinde sıkça rastlanan
beyaz papatya (A. chia) san ortalı,
beyaz çiçekler taşır. Halk arasında
öbürlerine benzer biçimde ilaç olarak
kullanılan, ayrıca kumaş boyamakta
yararlanılan bu tür süs bitkisi olarak
da değerlendirilir. Kötü kokulu çiçekleriyle
ayırt edilen ye çok yaygın bir tür olan
köpek papatyası (Â. cotula) gaz söktürücü,
uyancı ve âdet getirici ilaç olarak
kullanılır. Beyaz papatya gibi kumaş
boyamakta kullanılan boyacı papatyası ya
da san papatya (A. tinctoria) gösterişli
sarı çiçeklerinden ötürü süs bitkisi
olarak yetiştirilir. Matricaria türleri
içinde en yaygın olanı, Avrasya'ya özgü
olan ve mayıs papatyası ya da tıbbi
papatya gibi adlarla da anılan adi
papatyadır (Matricaria chamomilla).
Yükseldiği 20-50 cm arasında değişen bu
çok dallı bitkinin parçalı yaprakları ve
kubbemsi bir çıkıntıya sahip san ortalı,
beyaz çiçekleri vardır. Çiçeğin koni
biçimli çiçek tablasının kesiti
alındığında içinin boş olduğu görülür;
bu da adi papatyayı öbür papatyalardan
ayıran en tipik özelliktir. Halk
arasında en yaygın şifalı bitkilerden
biri olan adi papatya çiçekleri sıklıkla
gargara halinde boğaz ağrılarına karşı
kullanıldığı gibi, yara iyi edici, iştah
açıcı, yatıştırıcı, gaz ve safra
söktürücü, idrar artıncı olarak da
kullanılır; ayrıca saç rengini açmak
amacıyla da yararlanılır. Adi papatya
gibi Anadolu'da yaygın olarak yetişen M. macrotis çoğu zaman adi papatyayla
karıştırılır.
|